GHRP-6 a hormon wzrostu: na czym polega różnica w działaniu

GHRP-6 to jeden z pierwszych syntetycznych peptydów zdolnych zmusić przysadkę do wydzielenia hormonu wzrostu. Często porównuje się go z somatropiną, ale różnic między nimi jest więcej niż podobieństw: od punktu uchwytu po wpływ na apetyt. Redakcja analizuje, czym różni się działanie GHRP-6 od bezpośredniego podania hormonu wzrostu.

Historia: peptyd, który wyprzedził odkrycie hormonu

GHRP-6 to heksapeptyd opisany przez Cyrila Bowersa (Cyril Bowers) i współpracowników w 1984 roku w czasopiśmie Endocrinology. Badacze wykazali, że ta niewielka cząsteczka stymuluje uwalnianie hormonu wzrostu z komórek przysadki zarówno w probówce, jak i w organizmie zwierząt, i robi to dość specyficznie.

W tamtym momencie nikt nie wiedział, na który receptor działa GHRP-6. Dopiero w 1996 roku grupa Howarda sklonowała receptor sekretagogów hormonu wzrostu GHS-R1a, a w 1999 roku japońscy badacze pod kierownictwem Kojimy znaleźli jego naturalny ligand — grelinę, hormon wytwarzany głównie w żołądku.

GHRP-6 to więc klasyczny przykład „farmakologii odwrotnej”: syntetyczna cząsteczka pozwoliła odkryć cały szlak hormonalny. Grelina, jak się okazało, nie tylko stymuluje wydzielanie hormonu wzrostu, lecz jest też jednym z głównych sygnałów głodu.

Ta historia jest ważna dla zrozumienia, dlaczego efekty GHRP-6 wykraczają daleko poza hormon wzrostu: naśladując grelinę, wpływa on i na apetyt, i na przemianę materii.

Somatropina ma zupełnie inną historię: od hormonu pozyskiwanego z przysadek zmarłych dawców do preparatu rekombinowanego, wytwarzanego w bakteriach czy kulturach komórkowych od lat 80. XX wieku.

Jak działają GHRP-6 i somatropina

Somatropina jest identyczna z ludzkim hormonem wzrostu i wiąże się z receptorami GH w wątrobie, mięśniach, tkance tłuszczowej i innych tkankach. Uruchamia syntezę IGF-1, nasila lipolizę, wpływa na przemianę białkową i węglowodanową. Nie są do tego potrzebne ani podwzgórze, ani przysadka.

GHRP-6 wiąże się z GHS-R1a na komórkach przysadki i w podwzgórzu. Rezultatem jest wyrzut hormonu wzrostu, który jest już zsyntetyzowany i przechowywany w przysadce. Ilość hormonu, jaka może zostać uwolniona, jest ograniczona możliwościami gruczołu i hamującym wpływem somatostatyny.

Przegląd Bowers (1998) opisuje wyraźny synergizm między GHRP a GHRH: razem wywołują znacznie większy wyrzut GH niż każdy z osobna. Synergizm ten wyjaśnia, dlaczego sekretagogi są tak ściśle powiązane z funkcją podwzgórza.

Znaczenie praktyczne: u osoby z uszkodzoną przysadką GHRP-6 nie da oczekiwanego efektu, podczas gdy terapia zastępcza somatropiną w pełni kompensuje niedobór.

Głód, grelina i metabolizm

Najbardziej zauważalna różnica GHRP-6 od somatropiny to wpływ na apetyt. Grelina jest „hormonem głodu”: jej poziom rośnie przed posiłkiem, a aktywacja receptora w podwzgórzu nasila chęć jedzenia. GHRP-6 jako agonista tego receptora odtwarza ten efekt.

Wśród sekretagogów GHRP-6 uchodzi za jeden z najsilniejszych stymulatorów apetytu. Dla osoby próbującej kontrolować masę ciała może to być istotną wadą, a dla pacjentów z wyniszczeniem teoretycznie — zaletą, którą badano w pracach eksperymentalnych.

Somatropina wpływa na przemianę materii inaczej: podnosi poziom wolnych kwasów tłuszczowych, nasila lipolizę i jednocześnie obniża wrażliwość tkanek na insulinę. Apetytu bezpośrednio nie nasila.

Oba podejścia mogą podnosić poziom glukozy we krwi. W przypadku GHRP-6 wiąże się to z uwalnianiem hormonu wzrostu i, w mniejszym stopniu, z wpływem na kortyzol; w przypadku somatropiny — z bezpośrednim kontrinsulinowym działaniem hormonu.

Ryzyko i niepewność

Somatropina jako lek ma szczegółowo opisany profil bezpieczeństwa: obrzęki, ból stawów i mięśni, zespół cieśni nadgarstka, insulinooporność, u dzieci — odrębne specyficzne ryzyko. Efekty te są zależne od dawki i kontrolowane na podstawie poziomu IGF-1.

Dla GHRP-6 takiego poziomu wiedzy nie ma. Preparat nigdy nie przeszedł pełnego klinicznego programu rejestracji, dlatego dane o długoterminowym bezpieczeństwie u ludzi są ograniczone. Przegląd Sigalos i Pastuszak (2018) zauważa, że dla większości sekretagogów brakuje dobrej jakości długotrwałych badań.

Dodatkowe ryzyko to jakość. GHRP-6 sprzedawany jako „peptyd badawczy” nie jest wytwarzany według standardów farmaceutycznych: rzeczywista ilość substancji, zanieczyszczenia, endotoksyny i sterylność nie są gwarantowane. Wstrzyknięcie takiego produktu niesie ryzyko powikłań infekcyjnych i alergicznych.

Wspólne dla obu dróg pozostaje ryzyko przewlekłego nadmiaru GH/IGF-1 u osób zdrowych, którego następstwa dla serca, przemiany materii i proliferacji komórek nie zostały zbadane w warunkach kontrolowanych.

• nasilenie głodu i przyrost masy tłuszczowej przy braku kontroli diety;
• wzrost glukozy i obniżenie wrażliwości na insulinę;
• zatrzymywanie płynów, obrzęki, drętwienie palców;
• nieznany skład i sterylność produktów bez rejestracji farmaceutycznej.

Status prawny i sport

Somatropina to lek na receptę o jasnych wskazaniach: niedobór hormonu wzrostu u dzieci i dorosłych, zespół Turnera, przewlekła niewydolność nerek u dzieci i niektóre inne stany. Wytyczne Endocrine Society (Molitch et al., 2011) określają, jak potwierdza się niedobór i kontroluje leczenie.

GHRP-6 nie jest zarejestrowany jako lek ani w UE, ani w USA. Stosowanie poza badaniami klinicznymi nie ma oficjalnie ustalonych wskazań ani schematów.

Lista substancji zabronionych WADA zalicza hormon wzrostu, GHRH i jego analogi, sekretagogi GH (w tym agonistów receptora greliny) oraz GHRP do sekcji S2. Zatem dla sportowców poddawanych kontroli antydopingowej obie substancje są zabronione stale.

Z medycznego punktu widzenia ani GHRP-6, ani somatropina nie są środkami do poprawy składu ciała u zdrowego człowieka. Jeśli istnieje podejrzenie zaburzeń hormonalnych, potrzebne jest badanie u endokrynologa.

Wnioski redakcji

GHRP-6 to historycznie pierwszy skuteczny peptydowy sekretagog hormonu wzrostu, który otworzył drogę do odkrycia greliny. Działa poprzez receptor greliny w przysadce i podwzgórzu i całkowicie zależy od własnego wydzielania GH.

Somatropina to sam hormon, który działa na tkanki bezpośrednio. Jest skuteczna nawet bez przysadki, ma zarejestrowane wskazania i dobrze opisany profil bezpieczeństwa.

Główna praktyczna różnica GHRP-6 to wyraźna stymulacja głodu oraz niepewność co do jakości i długoterminowego bezpieczeństwa. Obie substancje są zabronione przez WADA i nie mają uzasadnionego dowodami zastosowania u osób zdrowych.

Dla pogłębionego zrozumienia tematu polecamy nasze artykuły o GHRP-2 i hormonie wzrostu, o grelinie i apetycie, a także o roli IGF-1 we wzroście mięśni.

Bibliografia

1. Bowers CY, Momany FA, Reynolds GA, Hong A. On the in vitro and in vivo activity of a new synthetic hexapeptide that acts on the pituitary to specifically release growth hormone. Endocrinology. 1984;114(5):1537–1545.
2. Bowers CY. Growth hormone-releasing peptide (GHRP). Cell Mol Life Sci. 1998;54(12):1316–1329.
3. Howard AD, Feighner SD, Cully DF, et al. A receptor in pituitary and hypothalamus that functions in growth hormone release. Science. 1996;273(5277):974–977.
4. Kojima M, Hosoda H, Date Y, et al. Ghrelin is a growth-hormone-releasing acylated peptide from stomach. Nature. 1999;402(6762):656–660.
5. Sigalos JT, Pastuszak AW. The safety and efficacy of growth hormone secretagogues. Sex Med Rev. 2018;6(1):45–53.
6. Molitch ME, Clemmons DR, Malozowski S, et al. Evaluation and treatment of adult growth hormone deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2011;96(6):1587–1609.
7. World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List. Montreal: WADA; актуальна редакція (розділ S2).